مطالعه کیفی تفاوت‌های جنسیتی در تجربه سالمندی (پژوهشی در شهر تهران)

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

دانش‌آموخته دوره دکتری جامعه‌شناسی، دانشگاه تهران.

چکیده

هدف مقاله حاضر، ارائه روایتی از تفاوت­های جنسیتی سالمندان برای فهم تجارب متکثر سالمندی است که با رویکرد نظری سالمندشناسی انتقادی و فمینیستی، روش پژوهش کیفی و تکنیک مصاحبه نیمه­ساختاریافته، به شنیدن صداها و روایت­های 42 سالمند شهر تهران پرداخته است. داده­های مصاحبه­ای با روش تحلیل مضمون، کدگذاری و مقوله­بندی شده است. نتایج پژوهش، روایت­گر آن است که تجربه سالمندی به تفاوت سرمایه­­ اقتصادی (مالکیت دارایی­­های خانوادگی، فرصت­های شغلی، بازنشستگی و استقلال درآمدی، مسئولیت اقتصادی زندگی)، سرمایه فرهنگی و نمادین (تحصیلات، مهارت­های فرهنگی، سواد سلامت، منزلت و اعتبار اجتماعی)، سرمایه اجتماعی (مناسبات اجتماعی، سرمایه خانوادگی) و سرمایه سلامت (سلامت جسمی، سلامت روانی، سلامت جنسی و سلامت اجتماعی) زنان و مردان سالمند برمی­گردد. با توجه به یافته‌ها، سالمندی در بین زنان و مردان، تجربه واحد و یک­شکلی نیست و می‌تواند بر حسب میزان دسترسی به سرمایه­ها و نابرابری در سرمایه­ها، تجربه­ای متفاوت و متکثر باشد. انباشت این سرمایه­ها در طول مسیر زندگی، مبتنی بر تفاوت­های جنسیتی است و درنهایت، همین سرمایه­های انباشتی، زندگی سالمندی را در بین زنان و مردان متفاوت می­سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Qualitative Study of Gender Differences in Ageing Experience in Tehran City

نویسنده [English]

  • shiva parvaei
Ph.D in Sociology, University of Tehran
چکیده [English]

This research presents a narration of  gender differences in elderly to understand multiple experiences using a critical and feminist gerontology theory. The qualitative method using semi-structured interview technique was used and  the voice and narration of elderlies in Tehran was listened (42 elderly). Finally, interview data were coded and categorized using thematic analysis method. Research results have shown that gender differences in aging depends on differences in economic capital (family assets ownership, job opportunity, retirement and income independence, economic responsibility), cultural and symbolic capital (education, cultural skills, health literacy, social status and social credibility, social capital (social relations, family capital) and health capital (physical health, psychological health, sexual health and social health) of the elderly men and women. Hence, ageing is not an identical experience among men and women and can be different experiences based on access to the capitals or inequality of the capitals. Accumulation of these capitals in the life course is based on gender differences and finally, these accumulated capitals make ageing life different between men and women.

کلیدواژه‌ها [English]

  • ageing
  • Elderly
  • life course approach
  • gender differences
  • Accumulated Capitals of elderly
ایزدی اونجی، فاطمه سادات، حمیدرضا گیلاسی، علی حاجی‌باقری و علیرضا یزدانی (1398). رضایت زناشویی و عوامل مؤثر بر آن در سالمندان شهر کاشان در سال ۱۳۹۴، فیض، ۲۳ (۲) :۱۹۲-۲۰۰

باستانی، سوسن و فاطمه ذکریایی سراجی (1391). تفاوت‌های جنسیتی در سالمندی: شبکه‌ها و حمایت‌های اجتماعی، مسائل اجتماعی ایران، 3 (1): 33-57.

باقری نسامی، معصومه (1390). تببین تجارب زیسته تغییرات روانی-عاطفی زنان سالمند؛ یک مطالعه کیفی، مجله دانشگاه علوم پزشکی مازندران، 21 (1): 204- 215.

دوبوار، سیمون (1365). کهنسالی (دو جلد)، ترجمه محمدعلی طوسی، انتشارات شباویز.

زنجری، نسیبه، رسول صادقی، احمد دلبری (1398). تحلیل تفاوت‌های جنسیتی در الگو‌های گذران وقت سالمندان ایرانی، سالمند: مجله سالمندی ایران، ۱۳ (۵) :۵۸۸-۶۰۳.

شیرازی­خواه، مرضیه، میرطاهر موسوی، رباب صحاف، مجید سرمدی (1390). مطالعه شاخص‌های بهداشتی و اجتماعی زنان سالمند در ایران، سالمند: مجله سالمندی ایران، 6 (1): 66-78.

قاضی طباطبایی، محمود، محمد میرزایی، مجید کوششی (1387). نابرابری‌های جنسیتی در زندگی خانوادگی سالمندان تهرانی (طرح یک مسئله فرهنگی)، مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 11: 19-42.

کوششی، مجید، علی­اصغر سعیدی، شیوا پروائی (1392). تاثیر حمایت­های اجتماعی غیررسمی بر کیفیت زندگی سالمندان بازنشسته به مثابه یک مسئله اجتماعی، بررسی مسائل اجتماعی ایران، 4 (1): 109-130.

گشتاسبی، آزیتا، علی منتظری، مریم سادات وحدانی­نیا، عباس رحیمی فروشانی، محمد کاظم (1382). ارزیابی مردم شهر تهران از وضعیت سلامتی خود بر حسب جنسیت، تحصیلات و منطقه مسکونی: یک مطالعه جمعیتی، پایش، 2 (3): 187-193.

گیدنز، آنتونی (1387). جامعه‌شناسی، ترجمه حسن چاوشیان، تهران: نشر نی.

محمدپور، احمد (1390). روش تحقیق کیفی ضد روش 2: مراحل و روش­های عملی در روش تحقیق کیفی، جلد دوم، تهران: انتشارات جامعه­شناسان.

مرکز آمار ایران (1395). نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن کل کشور، تهران.

موحد، مجید، حلیمه عنایت، نسیبه زنجری (1394). سالمندی سالم؛ تحلیل مقایسه­ای سبک زندگی ارتقادهنده سلامت مردان و زنان سالمند در شهر شیراز، علوم اجتماعی، 12 (1): 197-223.

میرزایی، محمد و زینب کاوه‌فیروز (1388). کیفیت زندگی سالمندان شهر تهران و مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی آن‌ها با تأکید بر جنس، نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، 4 (8): 123- 148 .

نوعی، هلن، رباب صحاف، احمدعلی اکبری کامرانی، یدالله ابوالفتحی ممتاز، سمانه پورهادی، محسن شتی (1396). بررسی مقایسه‌ای سطح ناتوانی در زنان و مردان سالمند تحت پوشش سازمان بازنشستگی شهرداری تهران در سال ۱۳۹۴، سالمند: مجله سالمندی ایران، ۱۲ (۱) :۶-۱۷.

Arber, Sara and Ginn, Jay. (1995). Connecting Gender and Ageing: A Sociological Approach, Buckingham, England/Philadelphia: Open University Press; First Edition edition.

Baars, Jan. (1991). The Challenge of Critical Gerontology: The Problem of Social Constitution, Journal of Aging Studies, (5): 219-243.

Barkan, Steven E. (2011). Sociology: Understanding and Changing the Social World, Comprehensive Edition, v. 1.0. Available in:

Bengtson, V., Putney, N., & Johnson, M. (2005). The Problem of Theory in Gerontology Today. In V. Bengtson, P. Coleman, & T. Kirkwood (Authors) & M. Johnson (Ed.), The Cambridge Handbook of Age and Ageing (Cambridge Handbooks in Psychology, pp. 3-20). Cambridge: Cambridge University Press.

Carmel, Sara. (2019). Health and Well-Being in Late Life: Gender Differences Worldwide, Front Med (Lausanne), 6: 218. In:

Doh, Daniel. (2017). Towards active ageing: A comparative study of experiences of older Ghanaians in Australia and Ghana, This thesis is presented for the degree of Doctor of Philosophy, Edith Cowan University School of Arts and Humanities.

Estes, Carroll L. (2001). Political Economy of Aging; A Theoretical Framework, in Social policy and aging: A critical perspective, by Estes and Associates, Sage Publications, Inc.

Gans, D. and Silverstein, M. (2006). Norms of filial responsibility for ageing parents across time and generations. Journal of Marriage and Family, 68: 961–976.

Grossman, M. (1972). On the Concept of Health Capital and Demand for Health. The Journal of Political Economy, 80 (2): 223-255.

Higgs, Paul and Jones, Ian Rees. (2009). Medical Sociology and Old Age; towards a sociology of health in later life, First published, Routledge.

Holstein, M. B. and Minkler, M. (2007). Critical gerontology: Reflections for the 21st century. In M. Bernard & T. Schwartz (eds.), Critical Perspectives on Ageing Societies (pp. 13-26). Bristol: The Policy Press.

Meisner, B. and Hynie, M. (2009). Ageism with Heterosexism: Self-Perceptions, Identity, and Psychological Health in Older Gay and Lesbian Adults, Gay and Lesbian Issues and Psychology Review, 5 (1): 51 – 58.

Phillips, Judith, Ajrouch, Kristine and Hillcoat-Nallétamby, Sarah. (2010). Key Concepts in Social Gerontology, SAGE Publications Ltd.

Phillipson, Chris and Scharf, Thomas. (2013). The impact of government policy on social exclusion among older people A review of the literature for the Social Exclusion Unit in the Breaking the Cycle series. [Cited mar 19 2013]. Available at: URL: http://www.bristol.ac.uk

Rueda Pozo, S., & Artazcoz, L. (2009). Gender inequality in health among elderly people in a combined framework of socioeconomic position, family characteristics and social support. Ageing and Society, 29(4): 625-647. 

Russell, Ch. (2007). What Do Older Women and Men Want? Gender Differences in the ‘Lived Experience’ of Ageing, Current Sociology, 55(2): 173–192.

Schulz, Richard; Noelker, Linda S; Rockwood, Kenneth and Sprott, Richard L. (2006). THE ENCYCLOPEDIA OF AGING A Comprehensive Resource in Gerontology and Geriatrics, Fourth Edition, Copyright _c 2006 Springer Publishing Company, Inc.

Timmermans, S. & Tavory, I. (2012). Theory Construction in Qualitative Research: From Grounded Theory to Abductive Analysis, Sociological Theory, 30 (3) 167 –186.

Tomioka, K., Kurumatani, N. & Hosoi, H. (2017). Age and gender differences in the association between social participation and instrumental activities of daily living among community-dwelling elderly, journal of the American Geriatrics Society, 65 (1): 107-113.

Townsend, Peter. (1981). The Structured Dependency of the Elderly: A Creation of Social Policy in the Twentieth Century', Ageing and Society, 1(1): 5-28.

Twigg, Julia.) 2004(. The body, gender, and age: Feminist insights in social gerontology. Journal of Aging Studies, 18, 1: 59–73.

Victor, Christina R.  (2005). The Social Context of Ageing: A Textbook of Gerontology, Taylor and Francis, 2005. ProQuest Ebook Central, http://ebookcentral.proquest.com/lib/tehran ebooks/detail.action? docID=199358.

Victor, Christina. (2013). Social Gerontology: Older People and Everybody Else. In Komp, Kathrin and Aartsen, Marja, Old Age in Europe A Textbook of Gerontology, Springer Dordrecht Heidelberg New York London.

White S, Chen J, Atchison R. (2008). Relationship of preventive health practices and health literacy: a national study, Am J Health Behav; 32(3): 227-242.

Yoon, C., & Cole, C. A. (2008). Aging and consumer behavior. In C. P. Haugtvedt, P. M. Herr, & F. R. Kardes (Eds.), Marketing and consumer psychology series: Vol. 4. Handbook of consumer psychology (p. 247–270). Taylor & Francis Group/Lawrence Erlbaum Associates.