جنسیت، گذران وقت و نقش‌های خانوادگی: اهمیت منابع نسبی و دسترسی زمانی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده

دانشیار جمعیت‌شناسی دانشگاه تهران

چکیده

دگرگونی در ابعاد گوناگون خانواده در جریان تغییرات گسترده‌ ساختاری و نگرشی در کشور، در ادبیات پژوهشی مستند شده است؛ اما تاکنون تفاوت‌های جنسیتی در نقش‌های خانوادگی در سطح ملی بررسی نشده است. این مقاله با استفاده از داده‌های طرح گذران وقت 1394-1393 مناطق شهری کشور و با به‌کارگیری رویکردهای منابع نسبی و دسترسی زمانی، تفاوت‌های زنان و شوهران در مجموع مشارکت در فعالیت‌های غیردستمزدی مربوط به خانوار را در مراحل مختلف زندگی خانوادگی به تصویر کشیده و آن‌ها را تبیین می‌کند. یافته‌ها از یک الگوی واضح نان‌آوری مردان و خانه‌داری زنان حکایت دارند، هرچند زنان و شوهران مدت زمان مشابهی را به هریک از مجموعه فعالیت‌های اجتماعی و فردی اختصاص می‌دهند. علاوه بر مدت زمان اختصاص‌یافته به فعالیت‌های خانگی، الگو و شدت نوسانات آن در مسیر زندگی خانوادگی نیز بین زنان و شوهران متفاوت است. به‌علاوه، تجربه زنان بیش از شوهران با شاخص‌های منابع نسبی و دسترسی زمانی قابل تبیین می‌باشد. وجود رابطه بین فعالیت‌های خانگی و متغیر جنسیت پس از تعدیل سایر متغیرها از تسلط ارزش‌ها و هنجارهای جنسیتی بر عوامل اجتماعی-اقتصادی و جمعیت‌شناختی مورد مطالعه حکایت دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Gender, Time Use and Family Roles: The Importance of Relative Resources and Time Availability

نویسنده [English]

  • Fatemeh Torabi
Associate Professor of Demography, University of Tehran
چکیده [English]

Changes in different aspects of family and its correspondence with widespread structural and ideational changes in Iran has been documented in previous research but no study to date has examined gender differences in family roles at the national level. This paper uses data from the 2014-2015 Time Use Survey, representing urban areas of Iran, and applies the relative resources and time availability approaches to describe the differences between wives and husbands in participation in the total unpaid household related activities across their family life course and explain such differences. The results suggest a clear male-bread winning and female home-making pattern, although wives and husbands allocated similar amount of time to either the community or individual activities. These gender differences include not only the time allocated to the family and household activities, but also their pattern and life course variations. In addition, the wives’ experience is more consistent with the predictions of the time availability and relative resources approaches than that of husbands. Adjusting for other factors does not remove the association between gender and participation in the family- and household-related activities, suggesting the predominance of gender values and norms over socio-economic and demographic factors examined in this paper.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Gender
  • time use
  • Family
  • Household
  • resources
  • Iran
احمدی، حبیب و سعید گروسی (1383). بررسی تأثیر برخی عوامل اجتماعی و فرهنگی بر نابرابری جنسیتی در خانواده‌های شهر کرمان و روستاهای پیرامون آن، مطالعات زنان، سال 2، شماره 6، صص 30-5.
بدری‌منش، اعظم و سهیلا صادقی فسایی (1394). مطالعه تفسیری نقش خانه‌داری، فصلنامه فرهنگی-تربیتی زنان و خانواده، سال 10، شماره 31، صص 87-59.
ترابی، فاطمه (1389). نقش ناهمگونی مشاهده نشده در تحلیل پیشینه واقعه: کاربرد در تحلیل رفتار باروری زنان در ایران، نامه انجمن جمعیت شناسی ایران، دوره 5، شماره 10، صص 32-6.
ترابی، فاطمه و عباس عسکری ندوشن (1391). پویایی ساختار سنی جمعیت و تغییرات ازدواج در ایران، نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، دوره 7، شماره 13، صص 23-5.
صادقی فسایی، سهیلا و زهرا میرحسینی (1395). فهم خانه‌داری در بستر نقش‌های جنسیتی: مطالعه کیفی در شهر تهران، فصلنامه علوم اجتماعی، سال 25، شماره 73، صص 31-1.
عباسی شوازی، محمدجلال و فاطمه ترابی (1385) سطح، روند و الگوی ازدواج خویشاوندی در ایران، نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، دوره 1، شماره 2، صص 88-61.
عسکری ندوشن، عباس و فاطمه ترابی (1395) بازار ازدواج و روند همسان‌همسری سنی زوجین در ایران، مطالعات فرهنگی و ارتباطات،دوره 12، ویژه نامه خانواه، صص 102-85.
قنبری، فائزه و سروش فتحی (1396)، بررسی عوامل موثر بر تولید نابرابری جنسیتی در بین خانوارهای شهر گرمسار، دو فصلنامه پژوهش های انتظامی-اجتماعی زنان و خانواده، دوره 5، شماره 1، صص 86-69.
مرکز آمار ایران (1394). نتایج طرح گذران وقت در مناطق شهری. تهران، مرکز آمار ایران.
مرکز آمار ایران (1395). نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن، قابل دسترس در http://amar.sci.org.ir.
مهربانی، وحید (1396). اثر ازدواج بر میزان خدمات خانه‌داری زنان ساکن شهر تهران، زن در توسعه و سیاست، دوره 15، شماره 7، صص 204-187.
Abbasi-Shavazi, M. J. and McDonald, P. (2008). Family Change in Iran: Religion, Revolution, and the State. In R. Jayakody, A., Thornton, A. and Axinn, W. (Eds.), International Family Change; Ideational Perspectives (pp. 177-198). New York: Lawrence Erlbaum Association.
Abbasi-Shavazi, M. J., McDonald, P. and Hosseini-Chavoshi, M. (2009). The Fertility Transition in Iran: Revolution and Reproduction. Dordecht: Springer.
Aghajanian, A. (1988). Husband-wife conflict among two-worker families in Shiraz. International Journal of Sociology of Family 18(1): 15-19.
Aghajanian, A. (1992). Status of Women and Fertility in Iran. Journal of comparative Family Studies 23(3): 361-374.
Aghajanian, A. and Mehryar, A. (2005). State Pragmatism versus ideology: Family Planning in the Islamic Republic of Iran. International Journal of Sociology of the Family 31(1): 57-69.
Blood, R. O. and Wolfe, D. M. (1960). Husbands and Wives: The Dynamics of Family Living. Oxford: Free Press Glencoe.
Blossfeld, H-P. (1995). The New Role of Women: Family Formation in Modern Societies. Boulder: Westview Press.
Blundell, R. and Walker, I. (1986). A life-cycle consistent empirical model of family labour supply using cross-section data. The Review of Economic Studies 53(4): 539-558.
Brines, J. (1993). The Exchange Value of Housework. Rationality and Society 5(3): 302-340.
Coverman, S. (1985). Explaining Husbands’ Participation in Domestic Labor. The Sociological Quarterly 26(1): 81-97.
Davis, S.N. and Greenstein, T. N. (2004). Cross-National Variations in the Division of Household Labor. Journal of Marriage and Family 66(5): 1260-1271.
England, P. and Farkas, G. (1986). Households, Employment and Gender: A Social, Economic and Demographic View. New York: Aldine de Gruyter.
First-Dilic, R. (1974). The life cycle of the Yugoslav Farm Family. Journal of Marriage and Family 36(4): 819-826.
Gilck, P. C. (1955). The life cycle of the family. Marriage and Family Living 17(1): 3-9.
Hiller, D. V. (1984). Power Dependence and Division of Family Work. Sex Roles 10(11/12): 1003-1019.
Hofmeister, H. and Moen, P. (1999). Late Midlife Employment, Gender Roles and Marital Quality: His and Her Perspectives. Sociological Focus 32(3): 317-337.
Hoodfar, H. and Assadpour, S. (2000). The Politics of Population Policy in the Islamic Republic of Iran. Studies in Family Planning 31(1): 19-34.
Hook, J. L. (2006). Care in Context: Men’s Unpaid Work in 20 Countries, 1965-2003. American Sociological Review 71: 639-660.
Keller, J. F. and Mendelson, L. A. (1971). Changing Family Patterns in Iran: A Comparative Study. International Journal of Sociology of the Family 1(1): 10-20.
Kumagai, F. (1984). The life cycle of the Japanese family. Journal of Marriage and Family 46(1): 191-204.
Kurzman, C. (2008). A Feminist Generation in Iran? Iranian Studies 41(3): 297-321.
Loomis, C.P. and Hamilton, C. H. (1936). Family life cycle analysis. Social Forces 15(2): 225-231.
Mason, K.O. (1986). The Status of Women: Conceptual and Methodological Issues in Demographic Studies. Sociological Forum 1(2): 284-300.
McDonald, P. (2000). Gender Equity, Social Institutions and the Future of Fertility. Journal of Population Research 17(1): 1-16.
Miranda, V. (2011). Cooking, Caring and Volunteering: Unpaid Work around the World. OECD Social, Employment and Migration Working Papers, No. 116, OECD Publishing.
Moghadam, V. M. (2004). Patriarchy in Transition: Women and the Changing Family in the Middle East. Journal of Comparative Family Studies 35(2): 137-162.
Norton, A. J. (1983). Family life cycle: 1980. Journal of Marriage and Family 45(2): 267-275.
Oppong, C. (1980). A synopsis of seven roles and status of women: an outline of a conceptual and methodological approach and a framework for collection and analysis of qualitative and quantitative data relevant to women's productive and reproductive activities and demographic change. Meeting of experts on research on the status of women, development and population trends: evaluation and prospects. Paris, 25-28 November.
Oppong, C. (1983). Women’s roles, opportunity costs, and fertility. In Determinants of fertility in developing countries. Bulatao, R.A. and Lee. R.D. (eds.), Academic Press. Pp. 547-589.
Rexroat, C. and Shehan, C. (1987). The Family Life Cycle and Spouses’ Time in Housework. Journal of Marriage and Family 49(4): 737-750.
Salehi-Isfahani, D. and Egel, D. (2009) Beyond Statism: Toward a New Social Contract for Iranian Youth. In Generation in Waiting: The Unfulfilled Promise of Young People in the Middle East. Dhillon, N. and Yousef, T. (eds.). Washington DC: Brooking Institution Press.  Pp. 39-66.
Shelton, B.A. and John, D. (1996). The Division of Household Labor. Annual Review of Sociology 22: 299-322.
Suitor, J.J. (1991). Marital Quality and Satisfaction with the Division of Household Labor across the Family Life Cycle. Journal of Marriage and Family 53(1): 221-230.
Tashakkori, A. and Thompson, V. D. (1988). Cultural Change and Attitude Change: An Assessment of Postrevolutionary Marriage and Family Attitudes in Iran. Population Research and Policy 7(1): 3-27.
Torabi, F, Baschieri, A., Clarke, L., and Abbasi-Shavazi, M. J. (2013). Marriage Postponement in Iran: Accounting for Socio-Economic and Cultural Change in Time and Space. Population, Space and Place 19 (3): 258-274.
Torabi, F. and Abbasi-Shavaiz, M. J. (2016). Women’s Education, Time Use, and Marriage in Iran. Asian Population Studies, 12(3): 229-250.
 Torabi, F. and Ghazi-Tabatabaei, M. (2015). Female-Headed Households: A Growing and Heterogeneous Group. In Policy Papers: Emerging Issues in I.R. of Iran. Tehran: UNFPA. Pp. 38-46.
Torabi, F., Abbasi-Shavazi, M. J. and Askari-Nodoushan, A. (2015). Trends and Patterns of Solo Living in Iran: An Exploratory Ananlysis. Journal of Population Research 32: 243-261.
United Nations Department of Economic and Social Affairs (2015). The World Women 2015: Trends and Statistics. New York: United Nations.
Ward, R.A. (1993). Marital Happiness and Household Equity in Later Life. Journal of Marriage and Family 55(2): 427-438.