سیاست فرهنگی و حقوق بشر مهاجران افغانستانی در ایران

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جامعه‌شناسی و عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی

2 دانشجوی دوره دکتری سیاست‌گذاری فرهنگی، دانشگاه خوارزمی

چکیده

اتخاذ سیاست‌های فرهنگی در مواجهه با مهاجران خارجی، پیش از هر چیز تصویری است که سیاست‌گذاران از «خودی» و «بیگانه» ارائه می‌دهند. سیاستگذاری برای حقوق بشر این مهاجران نیز بر همین تصور از خودی و بیگانه مبتنی است. در پی اشغال کشور افغانستان توسط شوروی سابق و پس از آن بروز جنگ داخلی در این کشور، چگونگی مواجهه با بحران مهاجرت افغانستانی‌ها به ایران بارها طی چهار دهه گذشته در نهادهای سیاستگذاری کشور مورد توجه قرار گرفته است. کمیساریای عالی امور پناهندگان ملل متحد، تعامل ایران با مهاجران افغانستانی در این مدت را نمونه‌ای موفق از میزبانی جمعیت بزرگ پناهجویان معرفی کرده است. تحقیق حاضر، به‌عنوان یک «تحلیل سیاست»، با هدف بررسی سیاست‌های فرهنگی تضمین‌کننده حقوق انسانی مهاجران افغانستانی در ایران و با اتخاذ روش تحلیل گفتمان لاکلا و موفه به بررسی مذاکرات مجلس شورای اسلامی، بیانات امام خمینی و برخی از مسئولین در مورد مهاجران افغانستانی پرداخته است. طبق نتایج به‌دست آمده، سیاست کلان فرهنگی کشور عمدتاً جهان‌گرای اسلامی و به دور از مؤلفه‌های ملی‌گرایی بوده است؛ لذا مهاجران افغانستانی به‌عنوان برادران مسلمان مورد استقبال قرار گرفته‌اند. تنها در مقاطعی که گفتمان‌های توسعه‌گرایی و جهان‌گرایی لیبرال قدرت نسبی را در اختیار داشته‌اند برخی مطالبات ملی‌گرایانه، محدودیت‌هایی را برای این مهاجران ایجاد نموده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Cultural Policy and Human Rights of Afghan Refugees in Iran

نویسندگان [English]

  • Shahla Bagheri 1
  • Mansoureh Afghahi 2
1 Associate Professor of Sociology and Faculty member of Kharazmi University
2 PhD student of Cultural Policy, Kharazmi University
چکیده [English]

The adoption of cultural policies in the face of foreign immigrants is, first of all, the image that policymakers present of "insiders" and "outsiders". The human rights policy for these immigrants is based on the same perception of insiders and outsiders. Following the occupation of Afghanistan by the former Soviet Union and the subsequent civil war in the country, how to deal with the crisis of Afghan migration to Iran has been repeatedly considered in the country's policy institutions over the past four decades. The UN High Commissioner for Refugees (UNHCR) has declared Iran's interaction with Afghan refugees during this period as a successful example of hosting a large refugee population. The present study, as a "policy analysis", aims to examine the cultural policies guaranteeing the human rights of Afghan immigrants in Iran. by adopting the method of Laclau and Mouffe discourse analysis, we examined the official discussions of the Islamic Consultative Assembly, Imam Khomeini's phrases and some officials about Afghan immigrants.  According to the obtained results, the macro-cultural policy of the country has been mainly Islamic cosmopolitan and far from the components of nationalism; Therefore, Afghan immigrants have been welcomed as Muslim brothers. Only at times when the discourses of developmentalism and liberal globalism have had relative power, some nationalist demands placed some restrictions on these immigrants.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Afghan Immigrants
  • Cultural Policy
  • Human rights
  • Globalism
  • nationalism
  • Policy analysis
  • Discourse Analysis
استیونسون، نیک (1395). شهروندی فرهنگی، مسائل جهان وطنی، تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.
اشتریان، کیومرث (1391). مقدمه‌ای بر روش سیاست‌گذاری فرهنگی، تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.
ایوبی، حجت‌الله (1389). سیاستگذاری فرهنگی در فرانسه، دولت و هنر، تهران: انتشارات سمت.
بیلگر، ورونیکا، سابین کلینگلمایر و مارتین هافمن (1395). ملاحظاتی بر آینده مهاجرت، ترجمه محمود ادیب و جمشید پرویزی، تهران: مرکز آموزش و پژوهش‌های بین‌الملل وزارت خارجه.
پارسونز، واین (1392). مبانی سیاست‌گذاری عمومی و تحلیل سیاست‌ها، ترجمه حمیدرضا ملک‌محمدی، چاپ دوم، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
پرویزی، جمشید (1394). سیاست مهاجرت و پناهندگی اتحادیه اروپا و مسئله حقوق بشر، تهران: مرکز آموزش و پژوهش‌های بین‌المللی، اداره نشر وزارت امور خارجه.
ترامپ، دونالد (1396). آمریکا مفلوک، چگونه عظمت را به آمریکا برگردانیم، ترجمه محمد حسین اسماعیل‌زاده، نشر سرایش.
تیسن، ویل، ای. اچ. و وارن ای. واکر (1395). تحلیل خط‌مشی عمومی، پیشرفت‌های جدید، ترجمه حسن دانایی فرد و هانیه احمدی، چاپ اول، تهران: انتشارات صفار.
جمال‌پور، حمید، حسین صالحی و سیدرضا غرابی (1396). حمایت از پناهندگان در اسناد حقوق بشر، کنفرانس ملی پژوهش‌های نوین در مدیریت، حقوق، اقتصاد و علوم انسانی، دانشگاه آزاد واحد کازرون، 7 و 8 تیر.
جمشیدیها، غلامرضا و یحیی علی‌بابایی (1381). بررسی عوامل موثر بر بازگشت مهاجران افغانی، با تأکید بر ساکنین شهرک گلشهر مشهد، مجله مطالعات جامعه‌شناختی، شماره 20، صص 90-71
حجتی کرمانی، محمدجواد (1384). ملی‌گرایی و نهضت آزادی ملل مسلمان، تهران: انتشارات اطلاعات.
حقیقت، سیدصادق (1391). دین و حقوق بشر نحیف و فربه، دوفصلنامه حقوق بشر، سال 7، پاییز و زمستان، صص 66-51.
خمینی، روح‌الله (1392). قومیت، ملیت و اندیشه فراملی از دیدگاه امام خمینی، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خوب نژادیان، صادق و عبدالمیر جرفی (1394). انواع مهاجرت و شیوه‌های آن در حقوق بین‌الملل، اولین کنفرانس بین‌المللی حقوق و توسعه پایدار جامعه مدنی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات فارس، 21 اردیبهشت.
داوری اردکانی، رضا (1364).  ناسیونالیسم،حاکمیت ملّیواستقلال، اصفهان:  نشر پرسش.
دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال (1393). چرخه گفتمانی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر مخاطب.
دیدیر، رودین و د. آماتو جیانی (1395). ادغام مهاجران، پذیرش عمومی و همبستگی اجتماعی، در ورونیکا بیلگر و دیگران ملاحظاتی بر آینده مهاجرت، ترجمه محمود ادیب، تهران: مرکز آموزش و پژوهش بین الملل وزارت امور خارجه.
روزنامه اطلاعات (1368). دوم آذر، ص2.
روزنامه اطلاعات (1368). هشتم آذر، ص آخر.
روزنامه اطلاعات (1373). 21 شهریور.
روزنامه انتخاب (1379). 24 مرداد ص 2.
روزنامه جمهوری اسلامی (1368). 12 آذر ص 1.
روزنامه جمهوری اسلامی (1370). 23 شهریور ص 3.
روزنامه خراسان (1397). 23 مرداد، ص 6.
روزنامه خراسان (1397). 24 مرداد، ص 6.
زنجانی، حبیب‌الله (1380). مهاجرت، تهران: انتشارات سمت.
ساداتی‌نژاد، سیدمهدی و جواد علایی آوارگانی (1397). اسلام و جهانی‌شدن، ترابط یا تباین، بررسی دینی پدیده جهانی شدن بر اساس رهیافت گفتمان فصلنامه سیاست (مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی)، دوره 48، شماره 2، صص 292-271.
سرافرازی، فرشید (1394). حقوق بشر بنیادین مهاجران در جهان معاصر، مجله اطلاعات سیاسی و اقتصادی، شماره 302، صص 137-116.
سرورالدین، محمدحسین (1360). اکثریت عظیم آوارگان افغانی بدلیل ظلم و ستم رژیم مارکسیستی افغانستان به ایران پناهنده شده‌اند، روزنامه کیهان 17 آبان ص 6.
شهرام نیا، امیر مسعود و نازنین نظیفی نائینی (1392). تعامل و تقابل ملی‌گرایی و اسلام‌گرایی در ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، فصلنامه پژوهش‌های راهبردی سیاست، سال 2، شماره 5، صص 217-197.
صدرایی، رقیه و معصومه صادقی (1397). تحلیل گفتمان ناسیونالیستی در مجموعه اشعار احمد شاملو، بر مبنای نظریه تحلیل گفتمانی لاکلاو و موفه، متن پژوهی ادبی، سال 22 شماره 75، صص 206-175.
صفایی، جواد (1374). توسعه و تحول حقوق پناهندگان، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.
طباطبایی، سید محمدحسین (1382). ترجمه تفسیر المیزان، جلد چهارم، ترجمه سید محمد باقر موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
کاستلز، استفان و آلیستردیویدسون (1382). مهاجرت و شهروندی، ترجمه فرامرز تقی‌لو، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
کستلز، استفن و مارک جی. میلر (1396). عصر مهاجرت، ترجمه علی طایفی، تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.
کسرایی، محمدسالار و علی پوزش شیرازی (1388). نظریه گفتمان لاکلا و موفه، ابزاری کارآمد در فهم و تبیین پدیده‌های سیاسی، فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 39 شماره 3، صص 360-339.
کولایی، الهه (1379). طرح «خروج افغانی‌ها» به کمیسیون امنیت ملی مجلس تحویل شد، در روزنامه خراسان، 27 مرداد، ص 4.
لاریجانی، محمدجواد (1368). مهاجران افغانی و اردوگاه‌ها، روزنامه اطلاعات، 11آذر، ص آخر.
مارش، دیوید و جری استوکر (1378). روش و نظریه در علوم سیاسی، ترجمه امیرمحمدحاجی یوسفی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
مانز، راینر (1395). مهاجرت در قرن بیست و یکم و تأثیر نابرابریهای اقتصادی و جمعیتی آینده بر آن، در ورونیکا بیلگر و دیگران ملاحظاتی بر آینده مهاجرت، ترجمه محمود ادیب، تهران: مرکز آموزش و پژوهش بین الملل وزارت امور خارجه.
نصر اصفهانی، آرش (1397). در خانه برادر، پناهندگان افغانستانی در ایران، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
هانتینگتون، ساموئل (1384). چالش‌های هویت در آمریکا، ترجمه محمدرضا گلشن پژوه و دیگران، تهران: انتشارات ابرار معاصر.
هانلون، برنادت و توماس جی. ویسینو (1395). مبانی مهاجرت جهانی، ترجمه شیدا نوروزی، تهران: مرکز آموزش و پژوهش بین‌الملل وزارت امور خارجه.
یورگنسن، مارایان و لوئیز فیلیپس (1389). نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمه هادی جلیلی، تهران: نشر نی.
Carrera, Sergio & Massimo, M. (2009). Undocumented Immigrants and Rights in the EU, Addressing the Gape between Social Science Research and Policy-making. In the Stockholm Programme? December. 
Fischer, F. & Forrester, J. (1993). The argumentative turn in policy analysis and planning. Duke University Press, Durham and London.
Nash, K. (2009). The Cultural Politics of Human Rights; Comparing the US and UK, Cambridge University Press.
The UN High Commissioner for Refugees (2018 a). GLOBAL REPORT, 2017.
The UN High Commissioner for Refugees (2018 b).Global trends 2017.
The UN High Commissioner for Refugees (2019).GLOBAL APPEAL 2018-2019
Vertovec, S. & Wessendorf, S. (2010). The Multiculturalism Backlash: European Discourses, Policies and Practices. London: Routledge.