الگوهای سنی مرگ‌ومیر در استان‌های ایران و تطبیق آنها با جدول‌های عمر مدل

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جمعیت‌شناسی، گروه علوم ‌اجتماعی، دانشکده‌ علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا؛ استاد وابسته‌ گروه جامعه‌شناسی و انسان‎‌شناسی، دانشگاه نیپیسینگ، کانادا (نویسنده‌ مسئول).

2 استادیار جمعیت‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد.

3 کارشناس ارشد جمعیت‌شناسی، گروه علوم ‌اجتماعی، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی‌سینا.

چکیده

جدول عمر بهترین ابزار برای توصیف وضعیت مرگ‌ومیر در یک جمعیت است. جمعیت‌شناسان درصدد تهیه انواع جدول‌های عمر استاندارد برآمده‌اند تا امکان تحلیل وضعیت مرگ‌ومیر کشورهایی که دارای نظام ثبت ناقص و یا داده‌های فوت بی‌کیفیت هستند فراهم آورند. هنوز مشخص نیست کدام‌ یک از مدل‌ها انطباق بهتری با الگوی سنی مرگ‌ومیر در ایران دارد. این مقاله، بر ‌اساس داده‌های ثبتی فوت کشور، در جستجوی پاسخ‌هایی برای این پرسش‌ است: الگوی سنی مرگ‌ومیر در ایران و استان‌های آن با کدام یک از مدل‌های جدول عمر انطباق بهتری دارد؟ روش پژوهش تحلیل ثانویه داده‌های مقطعی است که از مرکز آمار ایران و سازمان ثبت احوال کشور گردآوری و اقتباس شد. پس از ارزیابی و اصلاح داده‌های جمعیت و مرگ هر استان، جدول عمر هر استان تهیه و با استفاده از نرم‌افزار MORTPAK میزان انطباق آنها با جدول‌های عمر مدل بررسی شد. یافته‌ها بیانگر آن است که نمی‌توان یک الگوی  مرگ‌و‌میر استاندارد مشترک به تفکیک سن و جنس در بین تمامی استان‌های کشور پیدا کرد. با توجه به بهبودهای صورت‌گرفته در زمینه پوشش ثبت مرگ، لازم است تلاش‌هایی در جهت تهیه مدل‌های استاندارد جدول بقا بر اساس داده‌های مرگ‌ ویژه ایران و استان‌های آن صورت بگیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Age Patterns of Mortality in the Provinces of Iran and their Adaptation to Standard Model Life Tables

نویسندگان [English]

  • Hatam Hosseini 1
  • Mohammad Torkashvand Morad Abadi 2
  • Atefeh Azizi Shaker 3
1 Associate Professor of Demography, Department of Social Sciences, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran and Adjunct Professor, Department of Sociology and Anthropology, Nipissing University, Canada (Corresponding Author), e-mail:h-hosseini@basu.ac.ir
2 Assistant Professor of Demography, Faculty of Social Sciences, Yazd University, Yazd, Iran, e-mail: h-hosseini@basu.ac.ir
3 MA in Demography, Department of Social Sciences, Faculty of Economics and Social Sciences, Bu-Ali Sina University, e-mail: a_az1316@yahoo.com
چکیده [English]

Life table is the best tool for describing a population’s mortality status. Demographers developed different model life tables to analyze mortality in countries that have an incomplete vital registration system or poor death data. However, it is not yet clear which set of the model life tables is more consistent with the age pattern of mortality in Iran. Using death data registered by National Organization for Civil Registration of Iran (NOCRI), this study seeks answers to this question: which of the model life tables is more consistent with the age pattern of mortality in Iran and its provinces? The research method is secondary analysis of cross-sectional data taken from the Statistical Center of Iran and NOCRI. After evaluating and correcting the population and death data, a life table was constructed for each province and its adaptation with the model life tables was evaluated by MORTPAK. Results show that it is not possible to find a common standard mortality pattern by gender and age in all provinces. Considering the improvements made in the field of death registration coverage, it is necessary to make efforts to develop standard model life tables based on the death data specific to Iran and its provinces.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Life table
  • Model Life Tables
  • Death Registration Coverage
  • Age Mortality Pattern
  • Iran
پرسا، رولاند (1395). دانشنامه جمعیت‌شناسی، مترجمین حبیب‌الله زنجانی، احمد کتابی، حسن سرائی، سیدرضا معینی، محمد میرزایی، محمدحسین نجاتیان، محمود قاضی‌طباطبائی، طه نوراللهی، حسین محمودیان، علی‌رضا زاهدیان و زهرا رضایی قهرودی، تهران: پژوهشکده آمار.
ترکاشوند مرادآبادی، محمد (1396). تحلیل حساسیت و بازآزمون روش‌های ارزیابی ثبت مرگ بزرگسالان (با استفاده از داده‌های استان‌های ایران طی 85-1375 و 90-1385)، رساله‌ دکتری، دانشگاه تهران.
ترکاشوند مرادآبادی، محمد و حسن فلاح (1399). ارزیابی پوشش ثبت فوت در سازمان ثبت احوال ایران، مورد مطالعه: استان یزد، سال 1395، جامعه‌شناسی کاربردی، سال 31، شماره 3، صص 34-21.
حسینی، حاتم (1380). رابطه‌ مرگ‌ومیر و توسعه در استان‌های ایران، نامه‌ علوم اجتماعی، شماره‌ 17، صص 96-71.
زنجانی، حبیب‌الله (1384). تحلیل جمعیت‌شناختی، چاپ پنجم، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
زنجانی، حبیب‌الله و طه نوراللهی (1379). جداول مرگ‌ومیر ایران برای سال 1375 بر حسب جنس در کل کشور و استان‌ها به تفکیک شهری و روستایی، تهران: مؤسسه‌ عالی پژوهش و تأمین اجتماعی.
سرایی، حسن (1382). روش‌های مقدماتی تحلیل توزیع و ترکیب ‌‌‌جمعیت (با تأکید بر ترکیب ‌‌‌سنی ‌‌‌جمعیت)، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
عزیزی شاکر، عاطفه (1398). ساخت جدول‌های عمر استان‌های ایران در دوره‌ 1395-1390 و انطباق آن با جدول‌های عمر مدل، پایان‌نامه‌ کارشناسی ارشد جمعیت‌شناسی، دانشگاه بوعلی سینا، دانشکده‌ علوم اقتصادی و اجتماعی، گروه علوم اجتماعی.
کوششی، مجید و محمد ترکاشوند (1396). بررسی انطباق الگوی سنی مرگ‌ومیر در ایران با جداول عمر مدل، دوفصلنامه‌ مطالعات جمعیتی، دوره‌ 3، شماره 1، صص 63-39.
کوششی، مجید (1397). جداول عمر کشور در سال 1395 براساس آمارهای ثبت مرگ در ایران، پژوهشکده بیمه؛ گروه پژوهشی بیمه‌های اشخاص، گزارش پژوهشی سفارشی بیمه مرکزی ج.ا.ایران: شماره 8.
کوششی، مجید، محمد ترکاشوند و مرجان علیزاده (1393). تهیه و توسعه‌ راهنمای اندازه‏گیری شاخص‌های مرگ‏ومیر و آزمون مدلی برای پوشش کامل و به‌هنگام آمار ثبت فوت کشور (استان‏ها و شهرستان‏های 100 هزار نفری و بیشتر ایران)، طرح پژوهشی با حمایت سازمان ثبت احوال کشور و صندوق ‌‌‌جمعیت ملل متحد.
کوششی، مجید؛ محمد ساسانی‌پور (1392). مطالعه سهم حوادث عمدی در مرگ‌ومیر کشور در سال 1385 و پیامدهای جمعیتی آن. نامهانجمنجمعیت‌شناسیایران،دوره‌ 11، شماره 3، صص 46-42.
مرکز آمار ایران (1397). سایت مرکز آمار ایران. قابل دسترس در:
 www.amar.org.ir/news/ID/5328
میرزایی، محمد (1384). گفتاری در باب جمعیت‌شناسی کاربردی، چاپ سوم، تهران، مؤسسه‌ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
نظم‌فر، حسین، سمیه محمدی حمیدی و مجید اکبری (1397). بررسی نابرابری‌های توسعه در استان‌های کشور در راستای تحقق توسعه‌ پایدار. مجلس و راهبرد، سال 25، شماره 94، صص 340-297.
نیول، کالین (1382). روش‌ها و مدل‌ها در جمعیت‌شناسی، ترجمه عبدالرضا رجائی‌فرد، شیراز: انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز.
Adlakha, A. (1972). Model life tables: an empirical test of their applicability to less developed countries. Demography, 9(4), 589-601.
Bennett, N. and S. Horiuchi. (1981). Estimating the completeness of death registration in closed populations, Population Index, vol. 47, No.2 (summer), pp. 207-221.
Kesarwani, R. (2014). A Quantitative Comparison of Mortality Models: Empirical Evidence. Life, 40(50.0). 60-0.
Moultrie T. A., R. E, Dorrington, A. G, Hill, K, Hill, TM, Timaeus, and B. Zaba (2013). Tools for demographic estimation, Paris: International Union for the Scientific Study of Population, demographicestimation.iussp.org
Paul, D. and F. C. Shorter (1968). Estimating Turkish Mortality, Fertility, and Age Structure: Application of Some New Techniques, Faculty of Economics, Pub. No. 218, University of Istanbul.
Srinivasan, K. (2011). Training manual on demographic techniques, India, United Nations Population Fund.
United, Nations (1982). Model Life Tables for Developing Countries. New York: United Nations Publication, Sales No. E.1981.XIII.7.
United Nations (1983). Manual X: Indirect Techniques for Demographic Estimation, New York.
United Nations (2013). Mortpak for Windows (Version 4.3), New York.
Zhao, Z. (2007). Interpretation and use of the United Nations 1982 model life tables: With particular reference to developing countries. Population (English Edition), 89-115.