آزمون مدل نظری - مفهومی تمایل زوجین به طلاق در شهر تهران

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

چکیده

طی دهه­های اخیر، همراه با بالا رفتن سن ازدواج و به تعویق افتادن آن، خانواده­های تشکیل‌یافته نیز از دوام و پایداری کمتری نسبت به گذشته برخوردار شده‏اند. هدف این مقاله، بررسی نگرش450 نفر از افراد حداقل یکبار ازدواج­کرده 60- 15ساله تهرانی در زمینه عوامل تأثیرگذار بر طلاق با توجه به الگوی نظری- مفهومی تغییرات نهاد خانواده و تمایل زوجین به طلاق است. یافته‌های تحقیق بیانگر آن است­که، متغیرهای وجود فرزند، شاغل بودن فرد، رضایت بالای زناشویی، سن بالاتر به هنگام ازدواج، استقلال بالاتر زن برای تصمیم­گیری درون منزل و امکان جابجایی بیشتر او در بیرون منزل، با تمایل پایین­تر زوجین به طلاق در ارتباط اند؛ درحالی که متغیرهای خشونت خانگی، ساختار یک طرفه قدرت درون منزل، دخالت اطرافیان و استقلال بالاتر اقتصادی و اطلاعاتی زن، تعیین­کننده­های تمایل بالاتر زوجین به طلاق هستند. برشمردن خیانت و اعتیاد به عنوان دو مورد از مهم ترین علل طلاق از دیدگاه زنان و مردان، بیانگر این نکته است­که زوجینی که طلاق را به عنوان راه­حل برون­رفت از این شرایط انتخاب می­کنند، به دنبال خانواده ایده‏ال جدیدی هستند که در آن اعتماد متقابل زوجین و حقوق مساوی طرفین رعایت شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Examining a Theoretical- Conceptual Model of Tendency to Divorce among Couples Resided in Tehran City

نویسندگان [English]

  • Maliheh Alimondegari
  • Mahmood Ghazi Tabatabie
  • Seyyed Mohamamd Hani Sadati
چکیده [English]

With the increase of first marriage age and delay at marriage, there is also a trend towards lower family stability over the past decades. The main aim of this paper is to assess the attitudes of 450 ever married people aged 15-60 years in Tehran towards influential factors in divorce using the theoretical-conceptual model of changes in the family constitution. Findings showed that having a child, being employed, greater marital satisfaction, older age at first marriage, greater autonomy of women in household decision making and outdoor mobility  were  associated with lower tendency for divorce. While, domestic violence, imbalanced gender power, interference of family members, and females’ economic and information autonomy were determinant factors for greater tendency of divorce. Infidelity and addiction were reported as two most important reasons of divorce from the viewpoint of men and women. It seems that couples, who choose divorce as a mean to release from difficult situation, are seeking a new ideal family in which to be respected, and benefit of mutual trust and equal rights.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Family
  • Values and attitudes change
  • Marriage
  • Tendency to divorce
  • Tehran
آزاد ارمکی، تقی (1389)، جامعه شناسی خانواده ایرانی، تهران: سمت.

آزاد ارمکی، تقی؛ محمدحسین شریفی ساعی، مریم ایثاری و سحرطالبی (1391)، همخانگی، پیدایش شکلهای جدیدخانواده در تهران، دو فصلنامه جامعهپژوهی فرهنگی، شماره 1: 43-78.

تقی زاده، اسماعیل (1359)، علل و عوامل مؤثر در طلاق، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران.

جوادى، على‌محمد و مریم جوادى (1390)، گرایش به طلاق و عوامل مؤثر برآن در بین مراجعه‌کنندگان به دادگاههاى خانواده در شهرستان ایوانغرب و گیلانغرب، مجموعه مقالات دومین همایش ملى آسیبهاى اجتماعى ایران، دانشکده علوم اجتماعى دانشگاه تهران، انجمن جامعه‌شناسی ایران.

حیدری بیگوند، داریوش و حامد بخشی (1384)، نگرش جمعیت 18 تا 65 ساله ساکن مشهد به طلاق و عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر آن، مجله علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، بهار 1384: 45-74.

خلج‌آبادی فراهانی، فریده و امیرهوشنگ مهریار (1389)، بررسی نقش خانواده در ارتباطات با جنس مخالف قبل از ازدواج در دختران دانشجو در تهران، فصلنامة خانواده پژوهی، سال ششم، 24.

رحمانی، نرگس، میترا قسیمی ، جمیله محتشمی، حمید علوی‌مجد و فریده یغمایی (1388)، علل روانی، اجتماعی و اقتصادی طلاق از دیدگاه متقاضیان طلاق دادگاه‌های خانواده تهران، 86-1385، فصلنامه دنا، دوره چهارم، شماره 3 و 4: 1-‌14.

رحیمی، حسین (1379)، بررسی عوامل طلاق در استان خراسان، فصلنامه جمعیت، سال هشتم، شماره‌های 33و34 : 112-100.

ریاحی، محمد‌اسماعیل، اکبر علیوردی­نیا و سیاوش بهرامی‌­کاکاوند (1386)، تحلیل جامعه‌شناختی میزان گرایش به طلاق: مطالعه موردی شهرستان کرمانشاه، پژوهش زنان، دوره 5، شماره 3:  140-109.

زرگر، فاطمه و حمید‌طاهر نشاط‌دوست (1386)، بررسی عوامل مؤثر در بروز طلاق در شهرستان فلاورجان، فصلنامه خانواده‌پژوهی، سال سوم، شماره 11. 

سیف الهی، حجت‌الله (1372)، بررسی علتهای طلاق: کاربرد روش تجزیه عاملی ارتباط‌ها، نامه علوم اجتماعی، سال ششم، شماره 3: 152-141.

شیخی، محمدتقی(1380)، جامعه‌شناسی زنان و خانواده، تهران: شرکت سهامی انتشار.

شیرزاد، جلال و امیرمحمد کاظمی‌فر (1383)، مطالعات همه‌گیرشناسی زوجین در‌حال طلاق ارجاعی به اداره کل پزشکی قانونی استان همدان در سال 1379، پزشکی قانونی، شماره36: 212-207.

صالح صدق پور، بهرام (1377 )، بررسی عواملی که منجر به اختلاف خانوادگی و طلاق می شود، مجله اصلاح و تربیت، دوره چهارم، شماره 39: 30-26.

صدرالاشرافی، مسعود، معصومه خنکدار طارسی، اژدر شمخانی و مجید یوسفی‌افراشته (1391)، آسیب شناسی طلاق و راهکارهای پیشگیری از آن، فصلنامه مهندسی فرهنگی، سال هفتم،شماره 73 و 74: 53-27.

طباطبایی، جعفر (1383)، بررسی طلاق و عوامل اجتماعی مؤثر برآن در شهرستان بیرجند، پایان‌نامه کارشناسی ارشد پژوهشکده خانواده، دانشگاه شهید بهشتی.

عباسی شوازی، محمدجلال و ملیحه علی مندگاری (1389)، تأثیر ابعاد متفاوت استقلال زنان بر رفتارهای باروری آنها در ایران، زن در توسعه و سیاست، دوره 8، شماره 1: 51-31.

عنایت، حلیمه و مریم سروش (1388)، میزان و نوع مقاومت زنان در رویارویی با ساختار قدرت در زندگی روزمره، پژوهش زنان، دوره 7، شماره 2: 112-85.

قاضی طباطبایی، محمود و ملیحه علی مندگاری (1391)، بسترهای زمینه‌ساز طلاق و تأثیرپذیری آن از تغییرات نهاد خانواده در شهر تهران: مطالعه‌ای کیفی با استفاده از روش‌شناسی نظریه بنیادی، نامه انجمن جمعیت شناسی ایران، شماره 13: 72-24.

قطبی، مرجان؛ کورش هلاکویی نایینی، ابوالقاسم جزایری و عباس رحیمی (1383)، وضعیت طلاق و برخی عوامل مؤثر بر آن در افراد مطلقه ساکن در منطقه دولت آباد، فصلنامه رفاه اجتماعی، سال سوم، شماره 12: 286-271.

کلانتری، خلیل (1382)، پردازش و تحلیل داده‌ها در تحقیقات اقتصادی- اجتماعی، تهران: شریف.

گرمارودی، غلامرضامکارم، سیده شهره علوی و زینب‌عباسی(1388)، عادات پرخطر بهداشتی در دانش آموزان شهر تهران، فصلنامة پژوهشکدة علوم بهداشتی جهاد دانشگاهی(پایش)، سال نهم، شماره 1.

گلشن، صیاد (1372)، بررسی طلاق و عوامل اجتماعی جمعیتشناسی مؤثربرآن در شهرستان خوی؛ پایان نامه کارشناسی ارشدرشته جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران.

گیدنز، آنتونی (1375)، جامعهشناسی،ترجمه منوچهر صبوری، تهران: نی.

محمد زاده اصل، نازی، قدرت الله امام‌وردی و محمد‌سریر افراز (1389)، رتبه‌بندی شاخص‌های رفاه شهری مناطق مختلف شهر تهران، مجله پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، سال اول، شماره1 : 106-85.

محمودیان، حسین (1383)، سن ازدواج در حال افزایش: بررسی عوامل پشتیبان، نامه علوم اجتماعی، شماره 24:  53-27.

محبی، سیده فاطمه (1380)، تبیین جامعه شناختی طلاق؛ اندیشه های راهبردی، زن و خانواده، 963-962.

ملتفت، حسین و حبیب احمدی (1387)، بررسی عوامل مؤثر بر گرایش زوجین به طلاق؛ مطالعه موردی شهرستان داراب، نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، سال سوم، شماره 5: 168-152.

میراحمدی زاده (1382)، رضامندی زناشویی و تعیین عوامل تأثیرگذار برآن در شیراز،  اندیشه و رفتار، سال هشتم، شماره4.

هنریان، مسعوده و سیدجلال یونسی (1390)، بررسی علل طلاق در دادگاه‌های خانواده تهران، فصلنامه مطالعات روانشناسی بالینی، سال اول: 153-125.

Abbasi-Shavazi,M. J. , P, McDonald and M. Hosseini-Chavoshi (2009), Revolution and Reproduction: The Fertility Transition in Iran, Springer.

Abbasi-Shavazi M. J. and P.McDonald (2008a), Family Change in Iran: Religion, Revolution and State, In Thorn ton et al. (Eds.): International Family Change, New York: Taylor and Francis Group.

Adegoke, T. G. (2010), Socio-Cultural Factors as Determinants of Divorce Rates Among Women of Reproductive Age in Ibadan Metropolis, Stud .Tribes Tribals, 8(2): 107-114.

Amato, P. R. (1996), Explaining the Intergenerational Transmission of Divorce, Journal of Marriage and the Family, 58: 628–40.

Amato, P. R. and S. J. Rogers (1997), A Longitudinal Study of Marital Problems and Subsequent Divorce, Journal of Marriage and Family, 59(3): 612-624.

Axinn, W. G. and A. Thornton (1992), The Relationship Between Cohabitation and Divorce: Selectivity or Causal Influence?, Demography, 29: 357-374.

Becker, G. S , E. M. Landes. and R. T. Michael (1977), An Economic Analysis of Marital Instability, Journal of Political Economy, 85:11141-1188.

Booth, A., D. R., Johnson, L. K., White, and J. N ,Edwards (1986), Divorce and Marital Instability Over the Life Course. Journal of Family Issues, 7: 421−442.

Bracher, M., G. Santow, S.P. , Morgan and J. Trussell (1993), Marriage Dissolution in Australia: Models and Explanations, Population Studies, 47: 403–425.

Bumpass, L. L., T. Castro Martin and J. A. Sweet (1991), The Impact of Family Background and Early Marital Factors on Marital Disruption, Journal of Family Issues, 12:22–42.

Cherlin, A. J. (1992), Marriage, Divorce, Remarriage, Cambridge, MA: Harvard University Press.

Douglas, W. A. (2002), No-Fault Divorce in Canada: Its Cause and Effect, Journal of Marriage and the Family, 24: 90-130.

Edward, J. N. and S.‌‌S.Fuller (1992), Female Employment and Marital Instability: Evidence from Thailand, Journal of Marriage and the Family, 54(1): 59-68.

Emerson, M. O. (1996), Through Thinned Glasses: Religion, World Views and Attitudes Toward Legalized Abortion, Journal for scientific study of religion, 35: 4-55.

Greenstein, T. N. and D. Shannon (2006), Cross-National Variations in Divorce: Effects of Women’s Power, Prestige and Dependence, Journal of Comparative Family Studies, 37(2): 253-273.

Giddens, A. (1992), The Transformation of Intimacy: Sexuality, Love and Eroticism in Modern Societies, Cambridge: Polity Press: 61-64.

Gonzalez, L. (2009), The Effect of Divorce Laws on Divorce Rates in Europe, European Economics Review, 53(2):38-127.

Hansen, M. N. (1995), Class and Inequality in Norway 1950-1990, Number 95:15 in Reports. Oslo:Institute for Social Research.

Heaton, T.B. (1991), Time-Related Determinants of Marital Dissolution, Journal of Marriage and the Family, 53: 285–295.

Hewitt B., J. Baxter and M. Western (2005), Marriage breakdown in Australia: The Social Correlates of Separation and Divorce, Journal of Sociology, 41: 163.

Huber, J. and G. Spitze (1988), Trends in Family Sociology, SAGE Publications: Newbury.

Inglehart, R. (1997), Modernization and Post Modernization: Cultural, Economic and Political Change in 43 Societies, Princeton: Princeton University Press: 276-286.

Jacuet, S. and A. Surra (2001), Parental Divorce and Premarital Couples: Commitment and Other Relationship Characteristic, Journal of Marriage and the Family, 63: 627-638.

Jalovaara, M. (2002), Socioeconomic Differentials in Divorce Risk by Duration of Marriage, Demographic Research, 7:537-564.

Jalovaara, M. (2003), The Joint Effects of Marriage Partners’ Socioeconomic Positions on the Risk of Divorce, Demography, 40:67–81.

Kalmijn, M., P .M. De Graaf and A. R. Poortman (2004), Interactions Between Cultural and Economic Determinants of Divorce in the Netherlands, Marriage and Family, 66(1): 75-89.

Kalmjin, M. and W. Uunk (2007), Regional Differences in Europe and the Social Consequences of Divorce: A Test of the Stigmatization Hypothesis, Social Science Research, 36: 447-468.

Klijzing, E. (1992), Wedding in the Netherlands: First-Union Disruption Among Men and Women Born Between 1928 and 1965, European sociological review, 8: 53-70.

Krishnan, V. (1998), Premarital Cohabitation and Marital Disruption, Journal of Divorce and Remarriage, 28: 157-169.

Lesthaeghe, R. (1995), The Second Demographic Transition in Western Countries: An Interpretation, in K. O. Mason and A. M. Jensen (Eds.). Gender and Family Change in Industrial Countries, Oxford: Clarendon Press: 17-61.

Lesthaeghe, R. and L. Neidert (2006), The Second Demographic Transition in the United States: Exception or Textbook Example? Population and Development Review, 32(4): 669-698.

Lesthaeghe, R. (2010), The Unfolding Story of the Second Demographic Transition, Paper to be presented at the Conference on “Fertility in the History of the 20th Century – Trends, Theories, Public Discourses, and Policies”, Akademia Leopoldina and Berlin-Brandenburgische Akademie: 21-23.

Levinger, G. (1976), A Social Psychological Perspective on Marital Dissolution, Journal of Social Issues, 32: 21−47.

Lyngstad, T. H. (2004), Social Origins and Divorce, Division for Social and Demographic Research Statistics Norway and Divorce, Journal of Sociology: The Australian Sociological Association: 41.

McLanahan, S. and L. Bumpass (1988), Intergenerational Consequences of Family Disruption, American Journal of Sociology, 94:130-152.

Marting, D. (1994), Dynamics in Marriage and Cohabitation: an Intertemporal Life Course Analysis of First Union Formation and Dissolution, Amesterdam, Thesis publishers, Dissertation.

Ono, H. (1998), Husbands’ and Wives’ Resources and Marital Dissolution, Journal of Marriage and the Family, 60: 674–89.

Poortman, A. R. and, M.Klamijn (2002), Women’s Labour Market Position and Divorce in Netherlands: Evaluating Economic Interpretations of Work Effect, European Journal of Population, 18: 175-202.

Sarantakos, S.  (1994), Trial Cohabitation on Trial, Australian Social Work, 47: 13-25.

Simonsson, P. and G. Sandström (2011), Ready, Willing, and Able to Divorce: An Economic and Cultural History of Divorce in Twentieth-Century Sweden, Journal of Family History 36(2): 210-229.

South, S. and K. M. Lloyd (1995), Spousal Alternatives and Marital Dissolution, American Sociological Review, 60: 21-35.

Teachman, J.D. (2002), Childhood Living Arrangements and the Intergenerational Transmission of Divorce, Journal of Marriage and Family, 64: 717–729.

Thornton, A. and W. L. Rodgers (1987) The Influence of Individual and Historical Time on Marital Dissolution, Demography, 24: 1–22.

Tzeng, J. M. and R. D. Mare (1995), Labor Market and Socioeconomic Effects on Marital Stability, Social Science Research, 24: 329–51.

Van de Kaa, D. J. (1987), Europe’s Second Demographic Transition, Population Bulletin, 42‌(1): 1-59.

Van de Kaa, D. J. (1996), Anchored Narratives: The Story and Findings of Half a Century of Research into the Determinants of Fertility, Population Studies, 50(3): 389-432.

Van de Kaa, D. J. (2001), Postmodern Fertility Preferences: From Changing Value Orientation to New Behavior, PopulationandDevelopmentReview, 27: 290-331.

Waite, L. J. and L. A. Lillard (1991), Children and Marital Disruption, American Journal of Sociology, 96: 930–53.

White, L. K. (1990), Determinants of Divorce: A Review of Research in the Eighties, Journal of Marriage and the Family, 52: 904–912.

Wolfinger, N. H. (1999), Trends in the Intergenerational Transmission of Divorce, Demography, 36(3): 415-420.