بررسی انطباق الگوی سنی مرگ‌ومیر در ایران با جداول عمر مدل

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

چکیده

در شرایطی که ثبت مرگ فاقد پوشش کافی باشد، با استفاده از روش‌های غیرمستقیم سطح مرگ­ومیر برآورد می‌شود. روش­های غیرمستقیم قادر به برآورد الگوی سنی مرگ نیستند و از اینرو نمی­توانند نیاز حوزه­های مطالعاتی را برآورده کنند. در چنین شرایطی استفاده از مدل‌های مرگ­ومیر از طریق انطباق سطح برآورد شده با الگوی سنی مرگ‌ومیر، ضروری است. با این‌حال هر یک از مدل‌ها بر اساس داده‌های تجربی متفاوتی ساخته شده‌ و در مناطق جغرافیایی مختلف سطح انطباق متفاوتی دارند. پرسش مقاله این است که کدام یک از مدل‌های مرگ‌ومیر، انطباق بیشتری با الگوی سنی فوت در ایران دارند؟ با استفاده از داده‌های ثبت جاری فوت و جمعیت سرشماری‌  سال 1390 میزان مرگ‌ بر حسب سن و جنس محاسبه شده و سپس با استفاده از لوجیت براس انطباق جداول مدل با الگوی سنی مرگ در ایران بررسی شده است. نتایج نشان می­دهد که تغییرات الگوها و علل مرگ­ومیر‌، به ویژه تغییرات زمان­بندی مرگ ناشی از علل مختلف خصوصاَ مرگ زودرس ناشی از سوانح، باعث شده تا الگوی سنی مرگ‌ومیر ایران متفاوت از مدل‌ها باشد. اگرچه الگوی سنی مرگ­ومیر ایران به صورت ظاهری منطبق با مدل شمال از جداول عمر کول- دمنی است، اما این انطباق به ‌هیچ وجه به معنی تشابه این دو الگوی مرگ­ومیر نیست و پاسخ قطعی به این پرسش نیازمند بررسی­های بیشتر است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Investigating the Adaptation of Age Pattern of Mortality in Iran with Model Life Tables

نویسندگان [English]

  • Majid Koosheshi
  • Mohammad Torkashvand Moradabadi
چکیده [English]

In the absence of adequate registered data on death and due to uncertain coverage, there are several indirect methods which can be used to estimate the level of mortality. None of these methods are able to estimate age-specific mortality rates and therefore cannot meet the needs of study and planning areas. Therefore, in such circumstances, it is essential to use mortality models to adapt the estimated level of mortality with the standard age pattern of the models. However, each model is based on different experimental data and they have different levels of adaptation in different geographic regions. The main question of this article is that which model is more compatible with age pattern of mortality of Iran? Using data on death from Civil-Registration Vital Statistics and on population from Census, age specific death rates by sex have been calculated and the compatibility of models life table with the age pattern of death has been examined using Brass Logit Model. The results revealed that the differences between societies and changes in patterns and causes of mortality, especially changes in the timing by cause, emphasizing early mortality pattern due to accidents, the Iranian mortality pattern seems to be different. Although the age pattern of Iran's mortality is apparently compatible with the North model of Coale-Demeny Life-Tables, this does not mean the similarity of these two mortality patterns, and the definitive answer to this question requires further studies.

کلیدواژه‌ها [English]

  • mortality
  • Age specific mortality rate
  • Life table
  • Mortality models
  • Brass Logit Method
آقا، هما (1387). محاسبهیجدولعمرخلاصهوکاملاستانهایایرانبرای سال 1385، تهران، طرح پژوهشی مصوب مرکز مطالعات و پژوهشهای جمعیّتی آسیا و اقیانوسیه.

ترکاشوند محمد (1396). تحلیل حساسیت و بازآزمون روش‌های ارزیابی ثبت مرگ بزرگسالان (با استفاده از داده‌های استان‌های ایران طی 85-1375 و 90-1385)، رساله دکتری در رشته جمعیت شناسی، تهران، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران

ترکاشوند محمد، و مرجان رشوند (1392). ارزیابی گزارش سنّ و جنس در سرشماری 1390 و مقایسه آن با 1385، پنجمین همایش آمار رسمی ایران، تحلیل یافته‌های سرشماری 1390، 5 و 6 آذرماه 1392، دانشگاه تربیت مدرس

جعفری ناهید، و محسن نقوی (1385). میزان بروز مرگ و سالهای از دست رفته عمر ناشی از حوادث ترافیکی در سالهای 1380 تا 1383، نشریه پژوهشی طب و تزکیه، دوره  14 , شماره  4-3، صص 68-58.

زنجانی حبیب­اله و مجید کوششی(1371). بررسی مرگ و میر در ایران. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.

زنجانی، حبیب­اله (1392).  ارزیابی ثبت اطلاعات وقایع حیاتی (ولادت، فوت و مهاجرت­های داخلی) مکان محور. سازمان ثبت احوال کشور، دفتر آمار و اطلاعات ‌‌‌جمعیّتی.

زنجانی، حبیب‌اله (1372). بررسی مرگ ومیر در ایران از داده‌های ثبت احوال، فصلنامه جمعیت، شماره سوّم و چهارم: صص 78-67.

زنجانی، حبیب­اله و طه نوراللهی (1379). جداولمرگومیرایرانبرایسال 1375برحسب جنسدرکلکشورواستانهابهتفکیکشهریوروستایی، تهران مؤسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی.

شکوهمند، معصومه (1390). بررسی عوامل مؤثر بر ثبت دیرهنگام ولادت و فوت در شهرستان اهواز، پایان­نامه­ی کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شوشتر.

ضرغامی، حسین (1389). ارزیابی سرشماری سال 1385 کل کشور در مناطق شهری و روستایی به تفکیک جنسیت، فصلنامه ‌‌‌جمعیّت، شماره 71-72، صص 131-103.

علیزاده، مرجان (1389). ارزیابی و مطالعه نقش عوامل سازمانی و غیر سازمانی بر پوشش ثبتی مرگ و میر در سال 1386، پایان­نامه­ی کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال.

عینی­زیناب. حسن، علی ساجدی، زهرا رضائی، طه نوراللهی، علیرضا زاهدیان، اردشیر خسروی، فریده شمس قهفرخی (1393). مدل‌سازی و پیش‌بینی مرگ‌ومیر در ایران: 1420-1375، پژوهشکده آمار،: ایران: تهران.

قدرتی، شفیعه (1393). سطح و الگوی ‌‌‌مرگ‌ومیر در ایران با تأکید بر عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با آن، پایان­نامه­ دکتری، دانشگاه تهران، دانشکده علوم اجتماعی.

کاظمی، الهه، سعیده آقا محمدی، اردشیر خسروی، عزیزاله عاطفی (1392). تجزیه و تحلیل سطح و علل مرگ با استفاده از راهنمای استاندارد سازمان جهانی بهداشت. تهران: وزارت بهداشت،درمان و آموزش پزشکی.

کمیجانی اکبر، مجید کوششی و لیلی نیاکان (1392). برآورد و پیش‌بینی نرخ مرگ‌ومیر در ایران با استفاده از مدل لی-کارتر، پژوهشنامه بیمه، سال 28، شماره 4، صص 25-1.

کوششی مجید و محمد ترکاشوند (1395). تعدیل اریب برآورد مرگ  میر کودکان با استفاده از روش براس- تراسل و رویکرد نسل­های فرضی بین دو سرشماری در ایران، دوفصلنامهعلمی - پژوهشیمطالعاتجمعیتی دوره 2،شماره 1، صص 36-5.

کوششی مجید، لیلی نیاکان، 1393: جدول عمر کشور در سال‌های 1390 و 1391، پژوهشکده بیمه، سازمان بیمه مرکزی ایران.

کوششی مجید، محمّد ترکاشوند و مرجان علیزاده، 1393: تهیه و توسعه راهنمای اندازه‏گیری شاخص‌های مرگ‏ومیر و آزمون مدلی برای پوشش کامل و به‌هنگام آمار ثبت فوت کشور (استان‏ها و شهرستان‏های 100 هزار نفری و بیشتر ایران)، طرح پژوهشی با حمایت سازمان ثبت احوال کشور و صندوق ‌‌‌جمعیّت ملل متحد.

کوششی، مجید و محمد ساسان­ پور (1392). مطالعه سهم حوادث عمدی در مرگ  میر کشور در سال 1385 و پیامدهای جمعیتی آن. نامهانجمنجمعیت شناسیایران، شماره 11، صص 113-85.

کوششی، مجید، اردشیرخسروی، محمد ساسانی­پور و سجاد اسعدی (1392). تاثیرعلل اصلی مرگ ومیر بر امید زندگی استان فارس با استفاده از روش جدول عمر چندکاهشی، مجلهاپیدمیولوژیایران، سال نهم ، شماره4، صص65-56.

محمودیان حسین، مجید کوششی، محمد ترکاشوند و مرجان رشوند (1391). بررسی و مقایسه ویژگی‌های اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی استان‌های کشور با تاکید بر شاخص‌های ‌‌‌جمعیّتی: طرح پژوهشی با حمایت سازمان ثبت احوال کشور و دانشگاه تهران در برنامه صندوق ‌‌‌جمعیّت و توسعه

مؤمن­طایفه معصومه (1388). مطالعه­یدیرثبتیرویدادهایزیستیولادتوفوتوعوامل مؤثر بر آن در شهرستان مشهد در سال 1388، پایان­نامه­ی کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز.

میرزایی محمد، مجید کوششی و محمدباقر ناصری (1375). برآرود و تحلیل شاخص‏های حیاتی- جمعیتی کشور در سرشماری‏های 1365 و 1370، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی، دانشگاه تهران.

نقوی محسن، فرید ابوالحسنی، فرشاد پورملک، ناهید جعفری، مازیار مرادی لاکه، بابک عشرتی (1387). بار بیماری‌ها و آسیب‌ها در ایران در سال ۱۳۸۲، مجله اپیدمیولوژی ایران، ۴ (۱)، صص19-1.

نوراللهی طه و همکاران (1392). ساخت جدول عمر سالانه برای ایران، طرح پژوهشی با حمایت پژوهشکده آمار،تهران، پژوهشکده آمار.

Anson, J. (1991). Model Mortality Patterns: A Parametric Evaluation, Population Studies, 45, Pp. 137-153.

Brass, W. (1971). On the Scale of Mortality, in W. Brass (ed.), Biological Aspects of Demography. London: Taylor & Francis.

Coale, A., & P., Demeny (1966). Regional Model Life Tables and Stable Populations. Princeton, N. J.,: Princeton University Press.

Paul D. and F. C. Shorter (1968), Estimating Turkish Mortality, Fertility, and Age Structure: Application of Some New Techniques (Faculty of Economics Pub. No. 218, University of Istanbul).

Keyfitz, N. (1984). Choice of Function for Mortality Analysis: Effective Forecasting Depends on a Minimum Partameter Representation, in Vallin, J., J,H, Pollard, and L. Heligman (Eds.). (O. Editions, Ed.) Methodologies for the Collection and Analysis of Mortality Data, Liege, Belgium, 225-241.

Khosravi.A, R. Taylor., M. Naghavi, and A. D Lopez (2007). Differential mortality in Iran Population Health Metrics.

Lopez, A. D., J. Salomon, O. Ahmad, C. J. Murray, and D. Mafat, (2002). Life Tables For 191 Countries: Data, Methods And Results, World Health Organization, Global Program on Evidence for Health Policy, Discussion Paper Series No. 9.

Moultrie, T., D. Rob, H. Allan, H. Kenneth, T. Ian, and Z. Basia (2013). Tools for Demographic Estimation. Paris: International Union for the Scientific Study of Population. demographicestimation.iussp.org.

Murray, C., O. Ahmad, A. Lopez, and J. Salomon (2000). WHO System of Model Life Tables. World Health Organization, Global Program on Evidence for Health Policy, Discussion Paper Series No. 8.

United Nations (1983). Manual X: Indirect Techniques for Demographic Estimation. Department of International Economic and Social Affairs. Population Studies, No. 81.ST/ESA/SER.A/81. United Nations Publication. Sales No. E.83.XIII.2.

United Nations (1955). Age and Sex Patterns of Mortality: Model Life Tables for Under-Developed Countries. New York : United Nations, Dept. of Social Affairs, Population Branch

United Nations (1982). Model Life Tables for Developing Countries. New York: United Nations Publication, Sales No. E.1981.XIII.7.

Zhao, Z. (2007). Interpretation and Use of the United Nations 1982 Model Life Tables: With Particular Reference to Developing Countries, Population. E, 62, 89-116.