تغییرات الگوهای سکونتی ایران با تأکید بر مهاجرت داخلی طی دوره 1395-1370

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

چکیده

مهاجرت مهم‌ترین منبع تأمین نیروی انسانی برای بازارهای کار و توسعه اقتصادی است. ازاین‌رو شناخت هرچه بیشتر و جامع‌تر مهاجرت و توزیع فضایی آن در تحقیقات علمی و برنامه‌ریزی‌های کاربردی ضروری است. هدف از مقاله حاضر بررسی الگوهای اقامتی مهاجران و روند تغییرات آن طی دوره 95-1370 می باشد. روش مورد استفاده تحلیل ثانویه داده‌های چهار دوره سرشماری 1395-1375­ است. نتایج نشان داد که میزان خالص مهاجرت کشور طی دوره‌های مختلف نوساناتی داشته اما مسأله قابل تأمل در خالص مهاجرتی کشور، توزیع فضایی این شاخص است. شهرستان‌های مرکزی کشور مانند کرج، پاکدشت، اصفهان، سمنان و .... همواره مهاجرپذیری بالایی تجربه کرده‌اند. درحالیکه شهرستان‌های نواحی مرزی به‌ویژه مناطق غرب، شمال غرب و جنوب شرق با مهاجر فرستی بالایی روبرو بوده‌اند. هماهنگ با این الگو، نتایج توزیع فضایی جریان مهاجرت داخلی نیز نشان داد که الگوهای اقامت کشور طی دوره­ها مورد بررسی همواره از سوی شهرستان‌های کم‌تراکم به سمت مناطق پرتراکم بوده است و تنها در دوره 90-1385 مهاجرت با شدت ضعیفی روند معکوس داشته است. بر این اساس، مهاجرپذیری شهرستان‌های بزرگ کشور همچنان در حال افزایش است که در صورت تداوم این جریان، مقاصد مهاجرتی با تشدید مشکلات زیرساختارهای رفاهی و خدماتی، آلودگی‌های زیست‌محیطی، اشتغال کاذب و ... روبرو خواهند شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Changing in Population Settlement Patterns in Iran with an Emphasis on Internal Migration During the period 1991-2016

نویسندگان [English]

  • Saeedeh Shahbazin
  • Mohammad Jalal Abbasi-Shavazi
  • Abbas Askari-Nodoushan
چکیده [English]

Migration is the most important source of providing the human force for labor markets and the development economies. Thus, the greater and more comprehensive knowledge of migration and its spatial pattern in scientific research and applied planning is necessary.  The goal of this paper is to study the migrant settlement pattern and its changes during 1991-2016. The method used was secondary analysis of 4 period census data during 1991 to 2016. The results showed that the net migration rate in the country experienced some fluctuation during different periods, but the considerable issue in net migration rate was the spatial distribution of this indicator. The central counties of the country such as Karaj, Pakdasht, Isfahan, Semnan and  etc.,  experienced continuously greater immigration, while the counties of the border areas especially west, northwest, southeast areas, have faced by greater emigration. Consistent  with this pattern, the results of the spatial distribution of internal migration also showed that the human settlement patterns during this period, has always been from counties with less population density to the areas with greater population density. And only during the period 2006-2011, the migration pattern showed a weak reverse trend. Consequently, the immigration rate of large counties is still increasing, and in the case of continuation of this trend, the country will face challenges in welfare and services infrastructure, environmental pollution, false employment, and so on.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Internal Migration
  • Settlement Patterns
  • spatial distribution
  • population density
  • net migration rate
ازکیا، مصطفی (1374)، جامعه‌شناسی توسعه، تهران، نشر کلمه.
بیک محمدی، حسن؛ مغانی، بهنام (1382)، تحلیلی بر روند مهاجرت در استان فارس، فصلنامه جمعیت، شماره 43 و 44، صص 94-79.
بیک محمدی، حسن؛ مختاری ملک آبادی، رضا (1383)، تحلیلی جغرافیایی بر روند مهاجرت در استان خوزستان، مجله جغرافیا و توسعه، دوره 1، شماره 2، صص: 36-21.
حسامیان، فرخ؛  اعتماد، گیتی؛ اعتماد، محمدرضا (1385)، شهرنشینی در ایران، چاپ دوم، نشر آگاه، تهران.
زاهدی مازندرانی، محمدجواد؛ حسینی، محمدرضا؛ درویشی، کریم (1366)، پویش مهاجرت در جهان معاصر، فصلنامه اطـلاعـات سیاسی-اقتصادی، شـمـاره 13، دوره آبـان، صص 55-52.
زنجانی، حبیب‌الله (1380). مهاجرت، چاپ اول،  تهران، انتشارات سمت.
سوداگر، محمد (1367)، رشد روابط سرمایه داری در ایران، چاپ اول، تهران، نشر شعله.
شمس الدینی، علی؛ گرجیانی، پروین (1389)، عوامل مؤثر در مهاجرت روستائیان به شهرها، با تأکید بر شبکه مهاجرت (مورد: دهستان رستم دو)، مجله چشم‌انداز جغرافیایی، سال 5، شماره 11، صص 92-75.
صادقی، رسول؛ شکریانی، محسن (1395)، تحلیل نوسانات فضایی تأثیر توسعه بر مهاجرت داخلی بین شهرستانی در ایران، مجله توسعه محلی، دوره 8، شماره 2،صص 270-245.
ضرابی، اصغر؛ رخشانی‌نسب، حمیدرضا (1388)، روند مهاجرپذیری و مهاجر فرستی شهرهای ایران در دو دهه اخیر، فصل‌نامه علمی- پژوهشی رفاه اجتماعی، سال 10، شماره 39، ص ص247-272.
طاهرخانی، مهدی (1381)، بازشناسی عوامل مؤثر در مهاجرت‌های روستا شهری با تأکید بر مهاجرت جوانان روستایی استان قزوین، مدرس علوم انسانی، دوره 6، شماره 2، صص 60-41.
قاسمی اردهائی، علی؛ حسینی راد، علی (1385)، جریان‌های مهاجرت داخلی و ویژگی‌های مهاجران به تفکیک استان، پژوهشکده آمار مرکز آمار ایران.
کاظمی پور، شهلا؛ حـاجـیـان، امیر (1390)، ایجاد نخستین کلان‌شهر واقعی ایران در مجموعه شهری تهران: با تأکید بر سهم مهاجرت، ماهنامه جمعیت، شماره 75 و 76، دوره بهار و تابستان، صص: 48-21.
کاتوزیان، محمد علی (1372)، اقتصاد سیاسی ایران از مشروطه تا پایان سلسله پهلوی، چاپ دوم، تهران، نشر مرکز.
محمودی، محمدجواد؛ مشفق، محمود؛ کاظمی پور، شهلا (1389)، تحلیل سیستمی جایگاه منظقه خراسان در نظام مهاجرتی ایران طی دوره 1385-1355، ماهنامه جمعیت، دوره 17، شماره 73 و 74، صص: 62-45.
محمودیان، حسین؛ علی قاسمی اردهایی (1392)، بررسی وضعیت مهاجرت و شهرنشینی در ایران.
مشفق، محمود (1389)، مهاجرت داخلی در ایران: بررسی سطوح و روندهای مهاجرت داخلی در ایران و عوامل مؤثر بر آن 85-1355. پایان‌نامه دکتری جمعیت‌شناسی. دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
وارثی، حمیدرضا؛ ملیحه ایزدی (1390)، تحلیلی بر روند مهاجرت در استان اصفهان در طی سال‌های 85-1375؛ فصلنامه جمعیت، دوره 18، شماره 78، ص 111-95.
Bailey, N., Livingston, M. (2007), Population turnover and area deprivation, Joseph Rowntree Foundation, University of Glasgow, Policy Press.
Bell, M., Blake, M., Boyle, P., Duke-Williams, O., Rees, O., Stillwell, J., Hugo, G. (2002), Cross-national comparison of internal migration: issues and measures, Statist. Society, 165(3): 435–464.
Bell, M. and Charles-Edwards, E. (2013(, Cross-national comparisons of internal migration: an update on global patterns and trends. Technical Paper No. 2013/1. UN Department of Economic and Social Affairs, Population Division: New York.
Bell, M. and Muhidin, S. (2009(, Cross-national comparisons of internal migration. Human Development Research Paper 2009/30. UN Department of Economic and n Social Affairs, Population Division: New York.
Bonifazi, C., Heins, F. (2000), Long-term trends of internal migration in Italy. Population, Space and Place, 6(2): 111-131
Brown, D., Muhidin, S., Bell, M., Wilson, T. (2006), The Structure of Internal Migration in Australia. Working paper in Demography; No. 45. Queensland Center for Population Research. The University of Queensland.
Castles, S., Miller, M. (2003), The Age of Migration, MacMillan, London.
De Haas, H. (2010). Migration and Development: A Theoretical Perspective, International Migration Review, 44(1):227-264.
Dixon, S. (2003), Migration within Britain for job reasons, Labour Market Trends, 111 (4):191-201.
Esipova, N., Pugliese, A., Ray, J. (2013), The demographics of global internal migration, Migration Policy Practice, 3(2): 3–5.
Fielding, T. (2015), Asian Migrations: Social and Geographical Mobilities in Southeast, East, and Northeast Asia, Abingdon, Taylor and Francis.
Geyer, H. (1996), Expanding the theoretical foundations of differential urbanization, Tijdschrift voor Economische en Sociale Geografie, 87(1): 44–59.
Greenwood, M. (2005), Modeling Migration, Encyclopedia of Social Measurement, 2: 725-734.
Hugo, G. (1994), Migration and Family Occasional, Papers Series for the International Year of the Family, 12 (Vienna: United Nations).
Kurekova, L.M. (2011), Theories of migration: Conceptual review and empirical testing in the context of the EU East- West flows, Interdisciplinary conference on Migration. Economic Change, Social Challenge, April 6-9, 2011, University College London.
Rees, P., Bell, M., Kupiszewski, M., Ueffing, P., Bernard, A., Charles-Edwards, E., Stillwell, J. (2016), The Impact of Internal Migration on Population Redistribution: an International Comparison, Population, Space and Place, 23(6):1-23.
Rotolo, T. and Tittle, C. (2006), Population size, change, and crime in U.S. cities, Quantitative Criminology, 22:341–367
Smith, D. and Denholm, J. (2006), Studentification: A guide to challenges, opportunities and practice, Report, Universities UK.
Travers, T., Tunstall, R., Whitehead, C., Pruvot, S. (2007), Population mobility and service Setting of Nepal, Population and Environment, 25(5): 475-499.
United Nations (2016), Human development Report, Iran (Islamic Republic of).