مهاجرین بالقوه در ایران: تبیین جمعیت شناختی و اجتماعی تمایلات مهاجرت به خارج از کشور

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

چکیده

اگرچه مفهوم مهاجرت برپایه تعاریف کلاسیک جمعیت شناختی مستلزم جابجائی مکانی و تفاوت بین محل تولد و محل اقامت معمولی است، اما بسیاری انسانها در کشور زادگاهی خویش همواره سودای مهاجرت در سر می­پرورانند و تمایل دارند تا در فرصت مناسب مهاجرت کنند که در این مقاله از آنان باعنوان "مهاجرین بالقوه" یاد می­کنیم و برخی از مهمترین الگوها و تعیین­کننده های مرتبط با تمایل آنان به مهاجرت خارج از کشور را مورد مطالعه و بررسی قرار می دهیم. تجزیه و تحلیل­های این مقاله مبتنی بر داده­های پیمایش مقطعی است که جمعیت نمونه آن شامل 4267 نفر مردان و زنان 15 ساله و بالاتر ساکن در نقاط شهری و روستایی شهرستان­های منتخب ایران می­باشد. مطابق نتایج تحقیق، نزدیک به نیمی از جمعیت موردمطالعه تمایل به مهاجرت دارند.  همچنین نتایج نشان داد که تمایل به مهاجرت بطور برجسته­ای تحت­تاثیر سه دسته متغیرهای عمده مشتمل بر متغیرهای جمعیت­شناختی از قبیل سن، جنس، محل سکونت، وضعیت تاهل، تحصیلات و متغیرهای مرتبط با نگرش جنسیتی و دینداری است. علاوه براین، انگیزه­های اقتصادی و شغلی نقش بمراتب مهمتر و تعیین­کننده­تری در تمایل به مهاجرت ایفا می­کنند. بطور خلاصه، یافته های تحقیق حاضر در چارچوب نظریه کلاسیک جاذبه و دافعه مهاجرت و نظریه جمعیت شناختی مهاجرت موسوم به گذار مهاجرتی تبیین می­گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Potential Emigrants In Iran: Demographic And Social Explanation Of Emigration Tendencies To Abroad

نویسنده [English]

  • Yaghoob Foroutan
چکیده [English]

While the definition of migration concept requires the movement from birthplace to a different residential place, many people are living in their home-country with a dream of emigration. They are identified here as 'potential emigrants' and the main patterns and determinants of their emigration tendency are examined in this study from a socio-demographic perspective. The results of this article is based on a survey conducted in rural and urban areas of Ahvaz, Babolsar, Bojnord, Esfarayen, Gonbad Kavos, Hamadan, Kamyaran, Khoramabad, Mahmoudabad, and Saghez. The survey includes 4267 males and females aged 15 years old and over. According to the results of this analysis, about half of the respondents have a tendency toward emigration. However, further detailed results show that this general pattern is substantially affected by demographic determinants (such as age, gender, place of residence, marital status, and level of education), gender attitude and religiosity. In addition, economic and occupational motives tend to play a more important role in tendency towards migrating overseas. In sum, the results of this study can be summarized and explained in accordance with the classic migration theory and the demographic theory of migration so-called 'migration transition'.

کلیدواژه‌ها [English]

  • migration
  • Potential emigrants
  • Migration transition
  • Pull-push factors
  • Gender attitude
  • Religiosity
  • Economic-occupational drivers
ابراهیمی، یزدان (1381)، بررسی عوامل اقتصادی مؤثر بر تمایل دانشجویان رشته های برق و کامپیوتر به مهاجرت،

پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی، 23-24: 75-96.

ارشاد، فرهنگ (1380) «مبانی نظری فرار مغزها». نامه‌ی انجمن جامعه‌شناسی ایران. شماره 5: 23-36.

پور قاضی، شیوا. (1391). «بررسی جامعه شناختی تمایل به برون کوچی نخبگان علمی» پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد، دانشگاه

مازندران، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، گروه علوم اجتماعی.

جواهری، فاطمه. سراج زاده، سید حسین. (1384). «جلای وطن: بررسی عوامل مؤثر بر گرایش دانشجویان به خارج از کشور».

مجله دانشکده‌ی ادبیات و علوم انسانی، 50-50 (3):  88-53

ذکائی، محمد سعید (1385). «جوانان، جهانی‌شدن و مهاجرت‌هایبین‌المللی: پژوهشی در میان نخبگان جوان». مجله‌جامعه‌شناسی

ایران، 7 (2):  41-75

شیری، طهمورث و شاهمرادی، منصوره. (1390). «بررسی رابطه‌ی میان ویژگی‌های جمعیت شناختی و گرایش به مهاجرت خارج

از کشور». جغرافیا. ص 149-172

فروتن، یعقوب (1391)، "بررسی اجتماعی و جمعیت شناختی مناسبات هویت و مهاجرت"،  مطالعات ملی، شماره 50 (2): 73-96.

فروتن، یعقوب و شیخ، مرتضی (1396)، بررسی گرایش دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد به مهاجرت بین المللی، جامعه شناسی

نهادهای اجتماعی، 10: 61-79.

گورویچ، ژرژ (1358)، دیالیکتیک یا سیر جدالی و جامعه شناسی، ترجمه حسن حبیبی، تهران: شرکت سهامی انتشار.

گولدستون، ج. و همکاران (1395). جمعیت شناسی سیاسی: نقش جمعیت در نقش تغییرات جمعیتی در سیاست ملی و امنیت بین المللی

ترجمه: فروتن، یعقوب، تهران: موسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور.

مای، جان اف. (1397)، سیاست های جمعیتی جهان، ترجمه فروتن، یعقوب، تهران: موسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی

جمعیت کشور.

محمدی الموتی، مسعود (1383) «جهانی‌شدن و مهاجرت نخبگان: بررسی تجربه‌ی ایران».  رفاه اجتماعی، 15 (4)، 209-232

مقدس، علی اصغر و شرفی، زکیه (1388)، بررسی عوامل برانگیزنده گرایش به مهاجرت های بین المللی جوانان 18-30 ساله

شهرهای شیراز و ارسنجان، مجله جامعه شناسی ایران، 10 (1): 162-190.

Adsera, A. & Pylikova, M.  (2012). " The Role of Language in Shaping International Migration" North Ace Migration, Discussion Paper NO 2012-14

Baruch, y. Pawan & Budhwar, S. khatri, N. (2007), "Brain Drain: Inclination to Stay abroad after

studies", Journal of World Business, 99-112

Baunach D M and S L Barnes 2003, ‘Competition, Race, and the Measurement of Female Labor Activity’, Sociological Inquiry, 73 (3): 413-439.

Becker G S 1964, Human Capital, A Theoretical and Empirical Analysis with Special Reference to Education, New York, Colombia University Press.

Becker G S 1985, ‘Human Capital, Effort, and the Sexual Division of Labor’, Journal of Labor Economics, 3 (1): 33-58.

Castles, S. (2006). Comparing the experience of fi ve major emigration countries, International Migration

Institute Working Paper 7, Oxford: University of Oxford.

Foroutan, Y. (2017), Muslim Minority of New Zealand in Global Context: Demographic Perspective,

Journal of Muslim Minority Affairs, 37 (4): 511-519.

Foroutan, Y. (2015), Misunderstood Population?: Methodological Debate on Demography of

Muslims in the West, IN: Yearbook of International Religious Demography, Leiden:Brill Press.

Good, W. J. (1963). World revolution and family patterns, New York: Free Press.

Inglehart, R. (1977). The Silent Revolution: Changing values and political styles among Western publics,

Princeton: Princeton University Press.

Lee, E. S. (1966), "A Theory of Migration", Demography, 3 (1): 47-57.

Lee, E. & Moon, M. (2013) “Korean nursing students' intention to migrate abroad “, Nurse Education

Today, 33 (12): 1517-1522.

Rowland, D. T. (2012). Population Aging: The Transformation of Societies, Springer, the Netherland.

Sjaastad L A 1962, ‘The Costs and Returns of Human Migration’, Journal of Political Economy, 70 (5): 80-93.

United Nations (2013). “ International Migration Report”, Department of Economic and Social Affairs.

Population Division. New York: UN.

United Nations Department of Economic and Social Affairs (2011), The World Youth Report 2011 –

Youth Employment: Youth Perspective on the Pursuit of Decent Work in Changing Times, United Nations Publication, ST/ESA/338.