مهاجرین بالقوه در ایران: تبیین جمعیت شناختی و اجتماعی تمایلات مهاجرت به خارج از کشور

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

چکیده

اگرچه مفهوم مهاجرت برپایه تعاریف کلاسیک جمعیت شناختی مستلزم جابجائی مکانی و تفاوت بین محل تولد و محل اقامت معمولی است، اما بسیاری انسانها در کشور زادگاهی خویش همواره سودای مهاجرت در سر می­پرورانند و تمایل دارند تا در فرصت مناسب مهاجرت کنند که در این مقاله از آنان باعنوان "مهاجرین بالقوه" یاد می­کنیم و برخی از مهمترین الگوها و تعیین­کننده های مرتبط با تمایل آنان به مهاجرت خارج از کشور را مورد مطالعه و بررسی قرار می دهیم. تجزیه و تحلیل­های این مقاله مبتنی بر داده­های پیمایش مقطعی است که جمعیت نمونه آن شامل 4267 نفر مردان و زنان 15 ساله و بالاتر ساکن در نقاط شهری و روستایی شهرستان­های منتخب ایران می­باشد. مطابق نتایج تحقیق، نزدیک به نیمی از جمعیت موردمطالعه تمایل به مهاجرت دارند.  همچنین نتایج نشان داد که تمایل به مهاجرت بطور برجسته­ای تحت­تاثیر سه دسته متغیرهای عمده مشتمل بر متغیرهای جمعیت­شناختی از قبیل سن، جنس، محل سکونت، وضعیت تاهل، تحصیلات و متغیرهای مرتبط با نگرش جنسیتی و دینداری است. علاوه براین، انگیزه­های اقتصادی و شغلی نقش بمراتب مهمتر و تعیین­کننده­تری در تمایل به مهاجرت ایفا می­کنند. بطور خلاصه، یافته های تحقیق حاضر در چارچوب نظریه کلاسیک جاذبه و دافعه مهاجرت و نظریه جمعیت شناختی مهاجرت موسوم به گذار مهاجرتی تبیین می­گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابراهیمی، یزدان (1381)، بررسی عوامل اقتصادی مؤثر بر تمایل دانشجویان رشته های برق و کامپیوتر به مهاجرت،

پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی، 23-24: 75-96.

ارشاد، فرهنگ (1380) «مبانی نظری فرار مغزها». نامه‌ی انجمن جامعه‌شناسی ایران. شماره 5: 23-36.

پور قاضی، شیوا. (1391). «بررسی جامعه شناختی تمایل به برون کوچی نخبگان علمی» پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد، دانشگاه

مازندران، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، گروه علوم اجتماعی.

جواهری، فاطمه. سراج زاده، سید حسین. (1384). «جلای وطن: بررسی عوامل مؤثر بر گرایش دانشجویان به خارج از کشور».

مجله دانشکده‌ی ادبیات و علوم انسانی، 50-50 (3):  88-53

ذکائی، محمد سعید (1385). «جوانان، جهانی‌شدن و مهاجرت‌هایبین‌المللی: پژوهشی در میان نخبگان جوان». مجله‌جامعه‌شناسی

ایران، 7 (2):  41-75

شیری، طهمورث و شاهمرادی، منصوره. (1390). «بررسی رابطه‌ی میان ویژگی‌های جمعیت شناختی و گرایش به مهاجرت خارج

از کشور». جغرافیا. ص 149-172

فروتن، یعقوب (1391)، "بررسی اجتماعی و جمعیت شناختی مناسبات هویت و مهاجرت"،  مطالعات ملی، شماره 50 (2): 73-96.

فروتن، یعقوب و شیخ، مرتضی (1396)، بررسی گرایش دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد به مهاجرت بین المللی، جامعه شناسی

نهادهای اجتماعی، 10: 61-79.

گورویچ، ژرژ (1358)، دیالیکتیک یا سیر جدالی و جامعه شناسی، ترجمه حسن حبیبی، تهران: شرکت سهامی انتشار.

گولدستون، ج. و همکاران (1395). جمعیت شناسی سیاسی: نقش جمعیت در نقش تغییرات جمعیتی در سیاست ملی و امنیت بین المللی

ترجمه: فروتن، یعقوب، تهران: موسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور.

مای، جان اف. (1397)، سیاست های جمعیتی جهان، ترجمه فروتن، یعقوب، تهران: موسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی

جمعیت کشور.

محمدی الموتی، مسعود (1383) «جهانی‌شدن و مهاجرت نخبگان: بررسی تجربه‌ی ایران».  رفاه اجتماعی، 15 (4)، 209-232

مقدس، علی اصغر و شرفی، زکیه (1388)، بررسی عوامل برانگیزنده گرایش به مهاجرت های بین المللی جوانان 18-30 ساله

شهرهای شیراز و ارسنجان، مجله جامعه شناسی ایران، 10 (1): 162-190.

Adsera, A. & Pylikova, M.  (2012). " The Role of Language in Shaping International Migration" North Ace Migration, Discussion Paper NO 2012-14

Baruch, y. Pawan & Budhwar, S. khatri, N. (2007), "Brain Drain: Inclination to Stay abroad after

studies", Journal of World Business, 99-112

Baunach D M and S L Barnes 2003, ‘Competition, Race, and the Measurement of Female Labor Activity’, Sociological Inquiry, 73 (3): 413-439.

Becker G S 1964, Human Capital, A Theoretical and Empirical Analysis with Special Reference to Education, New York, Colombia University Press.

Becker G S 1985, ‘Human Capital, Effort, and the Sexual Division of Labor’, Journal of Labor Economics, 3 (1): 33-58.

Castles, S. (2006). Comparing the experience of fi ve major emigration countries, International Migration

Institute Working Paper 7, Oxford: University of Oxford.

Foroutan, Y. (2017), Muslim Minority of New Zealand in Global Context: Demographic Perspective,

Journal of Muslim Minority Affairs, 37 (4): 511-519.

Foroutan, Y. (2015), Misunderstood Population?: Methodological Debate on Demography of

Muslims in the West, IN: Yearbook of International Religious Demography, Leiden:Brill Press.

Good, W. J. (1963). World revolution and family patterns, New York: Free Press.

Inglehart, R. (1977). The Silent Revolution: Changing values and political styles among Western publics,

Princeton: Princeton University Press.

Lee, E. S. (1966), "A Theory of Migration", Demography, 3 (1): 47-57.

Lee, E. & Moon, M. (2013) “Korean nursing students' intention to migrate abroad “, Nurse Education

Today, 33 (12): 1517-1522.

Rowland, D. T. (2012). Population Aging: The Transformation of Societies, Springer, the Netherland.

Sjaastad L A 1962, ‘The Costs and Returns of Human Migration’, Journal of Political Economy, 70 (5): 80-93.

United Nations (2013). “ International Migration Report”, Department of Economic and Social Affairs.

Population Division. New York: UN.

United Nations Department of Economic and Social Affairs (2011), The World Youth Report 2011 –

Youth Employment: Youth Perspective on the Pursuit of Decent Work in Changing Times, United Nations Publication, ST/ESA/338.